USG jamy brzusznej w Krakowie: 10 patologii, które wykrywamy najczęściej

Każdego roku ultrasonografia jamy brzusznej wykonywana jest u setek milionów osób na całym świecie. Część badań wynika z konkretnego bólu lub objawu, część to kontrola profilaktyczna, a część to przypadkowe zlecenie przy okazji wizyty lekarskiej. Niezależnie od powodu – aparat USG bardzo regularnie trafia na te same zmiany.

Ten artykuł to ranking ułożony według twardych danych epidemiologicznych. Zebrałem liczby z globalnych meta-analiz i dużych badań populacyjnych. Przy każdej pozycji – krótki opis kliniczny, charakterystyczny obraz w USG i konkretne źródło naukowe. Żadnego „powszechnie wiadomo” – tylko procenty.

Miejsce 1: Stłuszczenie wątroby – NAFLD / MASLD

Stłuszczenie wątroby to bezapelacyjny lider tego rankingu. Epidemia otyłości i cukrzycy typu 2 winduje te statystyki systematycznie w górę – i wyprzedziło już wirusowe zapalenia wątroby jako wiodąca przyczyna przewlekłej choroby wątroby na świecie.

Co mówią badania

Meta-analiza opublikowana w Hepatology (2023) objęła 92 badania populacyjne i ponad 9,3 miliona uczestników z lat 1990–2019. Globalna częstość NAFLD diagnozowanego ultrasonograficznie wyniosła 30,05%, a wartość ta wzrosła o ponad 50% na przestrzeni trzech dekad – z 25,3% w latach 1990–2006 do 38% w latach 2016–2019.

Źródło: Younossi ZM i wsp., Hepatology 77(4):1335–1347, kwiecień 2023; meta-analiza, N=9 361 716

Dla Europy Zachodniej ta sama meta-analiza podaje wartość około 25,1%. Jednak w badaniu kohortowym z Rotterdamu, wśród pacjentów kierowanych na rutynowe USG jamy brzusznej, częstość NAFLD sięgała 35% – co lepiej odzwierciedla realia pracowni ultrasonograficznej niż liczby czysto populacyjne.

Źródło: Journal of Hepatology 2023 – Changing epidemiology, global trends of NAFLD

Obraz w USG

Wątroba hiperechogeniczna, o echogeniczności wyraźnie przewyższającej prawą nerkę, wzmożone tłumienie wiązki, słaba widoczność przepony i żył wątrobowych w głębszych partiach narządu. Zmiany oceniane w skali S0–S3. USG jest metodą pierwszoliniową, choć w ocenie stopnia włóknienia niezbędna może być elastografia lub biopsja.

Uwaga kliniczna: Stłuszczenie wątroby przez lata przebiega bezobjawowo. U wielu pacjentów jest wykrywane przypadkowo, przy okazji USG zleconego z innego powodu.

Miejsce 2: Kamica żółciowa

Kamica żółciowa to najczęstszy aktywny wynik diagnostyczny w pracowniach USG – niezliczona liczba pacjentów dowiaduje się o złogach w pęcherzyku właśnie przy okazji badania wykonywanego z zupełnie innego powodu.

Co mówią badania

Największa dotychczas meta-analiza epidemiologiczna, opublikowana w 2024 roku w Clinical Gastroenterology and Hepatology, objęła 115 badań i ponad 32,6 miliona uczestników z całego świata. Globalna częstość kamicy żółciowej wyniosła 6,1% populacji, z wyraźną przewagą u kobiet (7,6%) nad mężczyznami (5,4%) i nasileniem wraz z wiekiem.

Źródło: CGH 2024; meta-analiza, 115 badań, N=32 610 568

W Europie dane ultrasonograficzne wskazują na wartości od 9 do 21% – jedne z wyższych na świecie, co wiąże się ze strukturą diety i czynnikami genetycznymi.

Źródło: World Gastroenterology Organisation – The Growing Global Burden of Gallstone Disease

Obraz w USG

Klasycznie: hiperechogeniczne struktury z tylnym cieniem akustycznym, przemieszczające się przy zmianie pozycji ciała. Małe złogi mogą nie dawać cienia – wtedy kluczowe jest ich przemieszczanie się. USG osiąga czułość 90–95% w wykrywaniu złogów w pęcherzyku żółciowym, co czyni je badaniem pierwszego wyboru.

Źródło: StatPearls – Gallbladder Imaging, NCBI Bookshelf 2022

Grupy ryzyka: kobiety, osoby otyłe, po 40. r.ż., z cukrzycą, przyjmujące estrogeny, po szybkiej utracie wagi (np. po operacji bariatrycznej).

Miejsce 3: Torbiele proste nerek

Torbiel prosta nerki to najczęstsza zmiana ogniskowa w nerce i jeden z najczęstszych przypadkowych wyników USG w ogóle. Po 50. roku życia jest tak powszechna, że niemal każde badanie u osoby w tym wieku coś pokaże. Niemal zawsze łagodna, rzadko wymaga jakiejkolwiek interwencji.

Co mówią badania

W badaniu populacyjnym obejmującym 115 132 ultrasonografii torbiele proste nerek (Bosniak I i II) stwierdzono u 7,2% uczestników. Częstość rosła dramatycznie z wiekiem: od 0,6% w pierwszej dekadzie życia do 28% w ósmej dekadzie i późniejszych.

Źródło: PMC7215042 – Long-term follow-up study of simple renal cysts, 2020

Inne przeglądy wskazują, że cystyczne masy nerkowe mają ogólną częstość 7–10%, a u osób po 50. roku życia odsetek może sięgać nawet 50%. Klasyfikacja Bosniak (I, II, IIF, III, IV) jest standardem postępowania – zmiany Bosniak I i II nie wymagają dalszej diagnostyki ani obserwacji.

Źródło: StatPearls – Simple Renal Cyst, NCBI Bookshelf 2023

Obraz w USG

Bezechowa, okrągła zmiana, cienka ściana, silne wzmocnienie tylne, brak przegród i zwapnień. Każda zmiana złożona powinna być klasyfikowana w Bosniak i oceniana w TK lub MR z kontrastem.

Miejsce 4: Torbiele wątroby

Torbiele proste wątroby to kolejna kategoria przypadkowych znalezisk. Niemal zawsze łagodne, wymagają jedynie odnotowania w opisie i ewentualnej obserwacji.

Co mówią badania

W retrospektywnej analizie obejmującej 45 319 badań USG torbiele wątroby stwierdzono u 5,8% pacjentów (n=2631), plasując je w czołówce łagodnych zmian ogniskowych wątroby. Częstość rosła wyraźnie z wiekiem.

Źródło: PubMed 26830608 – Prevalence of benign focal liver lesions: ultrasound investigation of 45,319 hospital patients

Obraz w USG

Zmiana bezechowa, okrągła lub owalna, cienkościenna, z silnym wzmocnieniem tylnym i brakiem przegród lub zwapnień. Różnicowanie z torbielą bąblowcową, zmianami złożonymi lub cystycznymi przerzutami wymaga zestawienia z wywiadem i ewentualnie dalszej diagnostyki.

Miejsce 5: Kamica nerkowa

Kamica nerkowa to klasyczny powód pilnego USG – zlecana przy bólu kolkowym promieniującym do pachwiny. Badanie pozwala ocenić zarówno złogi, jak i towarzyszące wodonercze, bez narażania pacjenta na promieniowanie.

Co mówią badania

Globalny przegląd epidemiologiczny opublikowany w World Journal of Urology (2017) potwierdził, że kamica nerkowa dotyka 5–9% populacji Europy, przy czym trend jest wzrostowy na wszystkich kontynentach – powiązany z epidemią otyłości i wzrostem spożycia białka zwierzęcego.

Źródło: World Journal of Urology 2017 – Epidemiology of stone disease across the world

Analiza danych z Global Burden of Disease opublikowana w eClinicalMedicine / The Lancet (2024) potwierdziła wzrostowy trend zachorowalności w 204 krajach w latach 2000–2021.

Źródło: eClinicalMedicine / The Lancet 2024 – The global, regional, and national burden of urolithiasis 2000–2021

Obraz w USG

Hiperechogeniczne struktury z tylnym cieniem akustycznym w kielichach lub miedniczce nerkowej. Kluczowa jest ocena drożności dróg moczowych – wodonercze po stronie przeszkody to ważny objaw towarzyszący.

Miejsce 6: Naczyniaki wątroby

Naczyniaki to najczęstszy łagodny guz wątroby i najczęstsze „proszę się nie niepokoić” w pracy ultrasonografisty. Zwykle całkowicie bezobjawowe, wykrywane przypadkowo, nie przekształcają się w nowotwór złośliwy.

Co mówią badania

Częstość naczyniaka wątroby wynosi 2–4% przy wykrywaniu ultrasonograficznym i sięga do 7% w badaniach autopsyjnych. Zmiany częściej dotyczą kobiet (ok. 80% przypadków) i najczęściej wykrywane są między 30. a 50. rokiem życia.

Źródło: PMC8727199 – One stop shop approach for the diagnosis of liver hemangioma, WJG 2022

Obraz w USG

Jednorodna, hiperechogeniczna zmiana o wyraźnych obrysach, zwykle poniżej 3 cm, bez przepływu w Dopplerze kolorowym. Czułość USG dla zmian poniżej 3 cm wynosi 94,1%. Atypowe naczyniaki lub zmiany u pacjentów z wywiadem onkologicznym wymagają weryfikacji w CEUS, TK lub MR.

Miejsce 7: Wodonercze

Wodonercze to poszerzenie układu kielichowo-miedniczkowego nerki (UKM), będące objawem utrudnienia odpływu moczu. Może być łagodne i przemijające albo sygnałem poważnej przeszkody anatomicznej wymagającej pilnej interwencji.

Najczęstsze przyczyny

• Kamień moczowodowy – najczęstsza przyczyna jednostronnego wodonercza u dorosłych
• Zwężenie połączenia miedniczkowo-moczowodowego – u młodszych pacjentów, nierzadko wrodzone
• Łagodny rozrost gruczołu krokowego – obustronne wodonercze u mężczyzn po 50. r.ż.
• Ucisk zewnętrzny przez guz, węzły chłonne lub ciążową macicę

Obraz w USG

Anechogeniczne poszerzenie kielichów i miedniczki. Stopniowanie od lekkiego (rozdzielenie echogennego kompleksu centralnego) przez umiarkowane (wyraźne poszerzenie kielichów) do ciężkiego (zwiotczały, zanikający miąższ nerkowy).

Miejsce 8: Zmiany w obrębie trzustki

Trzustka jest narządem trudnym do wizualizacji w USG ze względu na często zalegający gaz jelitowy. Mimo to wiele zmian jest wykrywanych podczas rutynowego USG jamy brzusznej.

Najczęstsze zmiany wykrywane w USG

• Lipomatoza (stłuszczenie) trzustki – hiperechogeniczny miąższ, koreluje z NAFLD i otyłością
• Torbiele proste i pseudotorbiele – często poalkoholowe lub pozapalne
• IPMN (intraductal papillary mucinous neoplasm) – coraz częściej wykrywane przypadkowo; wymagają oceny w MR-MRCP lub endoUSG
• Rak trzustki – hipoechogeniczna masa zwykle z poszerzeniem przewodu Wirsunga; USG ma ograniczoną czułość, TK/MR obowiązkowe

⚠️ Prawidłowe USG trzustki nie wyklucza patologii. Przy klinicznych podejrzeniach lub niewidocznej trzustce – wskazana dalsza diagnostyka TK lub MR.

Miejsce 9: Splenomegalia – powiększenie śledziony

Powiększenie śledziony (norma: długość ≤12 cm) jest zwykle objawem wtórnym, sygnalizującym chorobę podstawową. USG pozwala precyzyjnie zmierzyć wymiary śledziony i ocenić jej echogeniczność.

Najczęstsze przyczyny

• Nadciśnienie wrotne – marskość wątroby, zakrzepica żyły wrotnej; splenomegalia z poszerzeniem żyły wrotnej >13 mm i krążeniem obocznym
• Choroby hematologiczne – chłoniaki, białaczki, choroba Gauchera
• Infekcje – mononukleoza zakaźna (EBV), malaria, leiszmania
• Zawał śledziony – klin hipoechogeniczny przy zakrzepicy żyły śledzionowej

Miejsce 10: Miażdżyca aorty i tętniak aorty brzusznej (TAT)

Ocena aorty brzusznej jest standardowym elementem pełnego USG jamy brzusznej. Miażdżyca jako izolowany wynik nie wymaga interwencji, ale tętniak aorty brzusznej to zupełnie inna historia.

Dlaczego ważne

TAT definiowany jest jako poszerzenie aorty ≥3,0 cm (norma u dorosłego: 1,5–2,5 cm). Pęknięcie dużego tętniaka (≥5,5 cm) jest stanem bezpośrednio zagrażającym życiu z śmiertelnością sięgającą 50%. USG jest wystarczającym narzędziem do screeningu i monitorowania TAT – bez promieniowania, szybko i tanio.

?￢ﾀﾍ⚕️ Screening USG aorty zalecany jest u mężczyzn po 65. roku życia, którzy kiedykolwiek palili. Jedno badanie może dosłownie uratować życie.

Zestawienie – najczęstsze patologie jamy brzusznej w USG

Umów badanie USG jamy brzusznej w Krakowie

Pracownia ultrasonografii usg-krakow.pl realizuje pełne badania USG jamy brzusznej – wątroby, dróg żółciowych, trzustki, śledziony, nerek, pęcherza moczowego i dużych naczyń. Badania wykonywane są na sprzęcie wysokiej klasy przez doświadczonych diagnostów. Wykonujemy również inne badania ultrasonograficzne takie jak: usg piersi, usg tarczycy, usg węzłów chłonnych, usg dopplerowskie, usg ortopedyczne i wiele innych.

Aby umówić badanie, skontaktuj się z nami telefonicznie lub przez formularz na stronie usg-krakow.pl.

Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Dane epidemiologiczne pochodzą z cytowanych źródeł naukowych.