Za co odpowiada tarczyca?
Zanim przejdziemy do USG tarczycy kilka słów wprowadzenia o samym gruczole. Tarczyca jest jednym z większych gruczołów, oddziałując przy tym na szereg istotnych procesów w ludzkim organizmie. Odpowiada za syntezę dwóch ważnych hormonów, a więc trójjodotyroniny oraz tyroksyny. To właśnie zaburzenia wspomnianych hormonów odpowiedzialne są za niedoczynność i nadczynność tarczycy, co z kolei objawia się:
- Utratą włosów
- Uderzeniami gorącą lub przewlekłym odczuwaniem zimna
- Przewlekłym zmęczeniem
- Gwałtownym chudnięciem lub tyciem
- Wahaniami nastroju
Tego typu objawy powinny nas zaalarmować i skłonić do umówienia wizyty u lekarza specjalisty – konkretnie endokrynologa, który prawdopodobnie na pierwszej wizycie wykona badanie USG tarczycy, zapewne dodatkowo zleci wykonanie badań z krwi. W tym tekście skupimy się jedynie na samym badaniu ultrasonograficznym, bo właśnie dzięki niemu endokrynolog ma możliwość oceny rozmiaru tarczycy i otaczających ją gruczołów. W trakcie badania usg tarczycy może on ocenić również stan i strukturę gruczołu.
USG tarczycy – wskazania do badania
USG tarczycy można wykonywać praktycznie u wszystkich – jest to badanie w pełni bezpieczne, które nie wymaga specjalnego przygotowania. Dodatkową zaletą jest jego nieinwazyność, dzięki czemu mogą mu się poddawać, nawet wielokrotnie kobiety w ciąży. Wskazaniami do wykonania usg tarczycy są przede wszystkim
- choroby tarczycy występujące w rodzinie
- wspomniane już objawy wskazujące na niedoczynność lub nadczynność
- wyniki laboratoryjne dotyczące oznaczeń poziomów TSH, FT3, FT4, oraz przeciwciał anty-TG i anty-TPO,
- regularne kontrole w przypadku takich chorób jak Hashimoto, czy choroba Gravesa-Basedowa
- jako przygotowanie do wycięcia guzów tarczycy lub nowotworu tarczycy
U osób, u których zdiagnozowano wspomniane choroby zaleca się kontrolne badanie usg co najmniej raz w roku, a jeżeli lekarz prowadzący zaleci inaczej nawet raz na kwartał. Jak już wspomnieliśmy jest to badanie, które można wykonywać tak często jak to jest konieczne, bez ryzyka dla zdrowia.
Choroba Gravesa-Basedowa i nadczynność tarczycy — co widać w USG Doppler?
Choroba Gravesa-Basedowa to najczęstsza przyczyna nadczynności tarczycy — układ odpornościowy produkuje przeciwciała pobudzające tarczycę do nadmiernej produkcji hormonów. Objawia się kołataniem serca, drżeniem rąk, utratą wagi, nadmierną potliwością i — charakterystycznie — wytrzeszczem oczu. W standardowym USG tarczyca jest powiększona i jednorodna, jednak kluczową rolę odgrywa tu badanie Dopplerem kolorowym: nadczynna tarczyca w chorobie Gravesa-Basedowa ma drastycznie zwiększone unaczynienie, co daje charakterystyczny obraz tzw. „piekła tarczycy” (thyroid inferno) — intensywne, mozaikowe unaczynienie całego miąższu. Ten obraz pozwala odróżnić chorobę Gravesa od innych przyczyn nadczynności (np. wola guzkowego toksycznego) i ma bezpośrednie znaczenie dla wyboru leczenia: tyreostatyki, jod radioaktywny lub operacja. USG z Dopplerem jest też niezbędne do monitorowania odpowiedzi na leczenie — zmniejszenie unaczynienia świadczy o skuteczności terapii.
USG tarczycy – jak się przygotować?
Do badania USG tarczycy nie trzeba się specjalnie przygotowywać, tak jak chociażby do usg brzucha, czy usg nerek. Najważniejsze jest to by zabrać ze sobą wynik poprzedniego badania tarczycy, no chyba że jest to kontynuacja leczenia w tej samej placówce. Zaleca się wygodny strój, z odsłoniętą szyją, aby lekarz miał możliwość swobodnego operowania głowicą aparatu w obrębie tarczycy. Golfy, szale itp odpadają, należy też ściągnąć wszelką biżuterię, bez względu na rodzaj materiału, z którego jest zrobiona.
Badanie tarczycy ultrasonografem krok po kroku
Badanie USG tarczycy jest bezbolesne i nieinwazyjne a do tego trwa relatywnie krótko, maksymalnie 10-15 min. Podczas badania ultrasonografem lekarz sprawdza objętość i kształt gruczołu oraz ocenia strukturę tarczycy. W trakcie badania usg uwidocznione zostaną wszelkie guzki i torbiele w obrębie gruczołu. Warto wiedzieć, że podczas USG tarczycy sprawdzane są okoliczne gruczoły przytarczycowe i węzły chłonne. Podsumowaniem badania jest zdjęcie lub zdjęcia oraz opis tego co wykazał ultrasonograf. W przypadku wątpliwości dotyczących zmian w obrębie tarczycy można wykonać biopsję. To niewielkie nakłucie cienką igłą celem pobrania materiału do badania histopatologicznego. Biopsję wykonuje się w przypadku podejrzenia zmian o charakterze nowotworowym.
Wole tarczycy i guzki — kiedy USG uspokaja, a kiedy alarmuje?
Jedną z najczęstszych przyczyn skierowania na USG tarczycy jest wyczuwalny lub widoczny obrzęk szyi — tzw. wole. USG pozwala szybko ocenić, czy powiększenie tarczycy jest jednorodne (wole miąższowe, często przy niedoborze jodu lub Hashimoto), czy też zawiera guzki. Guzki tarczycy to bardzo częste znalezisko — stwierdza się je u ponad 50% dorosłych, jednak zdecydowana większość (ponad 90%) ma charakter łagodny. USG według systemu TIRADS pozwala ocenić ryzyko złośliwości każdego guzka na podstawie jego cech: echogeniczności, kształtu, obecności zwapnień i unaczynienia. Guzki sklasyfikowane jako TIRADS 1–3 wymagają jedynie obserwacji, podczas gdy TIRADS 4–5 są wskazaniem do biopsji cienkoigłowej. To właśnie USG decyduje o tym, czy pacjent z guzkiem tarczycy może spokojnie żyć bez interwencji, czy wymaga dalszej diagnostyki — dlatego każdy wyczuwalny guzek w okolicy tarczycy powinien być zbadany jak najszybciej.
